خواص عصاره گل همیشه بهار چیست؟
گل همیشه‌بهار (Calendula officinalis) که با نام‌های گل‌قالبی و کالاندولا نیز شناخته می‌شود، یکی از ارزشمندترین گیاهان دارویی خانواده کاسنی (Asteraceae) است و از قرن‌ها پیش در طب سنتی و صنایع آرایشی از آن استفاده می‌کنند (۱، ۴). امروزه پژوهشگران خواص عصاره گل همیشه‌بهار را به‌عنوان یکی از عصاره‌های گیاهی مورد توجه در حوزه مراقبت از پوست و زیبایی، در مطالعات متعددی بررسی کرده‌اند (۴). این عصاره حاوی ترکیبات زیست‌فعال متعددی از جمله ترپنوئیدها، ساپونین‌ها، فلاونوئیدها، کاروتنوئیدها و اسیدهای فنلی است که در خواص زیستی گزارش‌شده برای گل همیشه‌بهار نقش دارند (۴).
خواص عصاره گل همیشه بهار چیست و چگونه بر پوست تأثیر می‌گذارد؟
خواص عصاره گل همیشه بهار شامل طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های بیولوژیکی است که در ادامه به تفکیک بررسی می‌شوند (۱، ۴، ۶).
ضدالتهابی عصاره گل همیشه بهار
کاهش التهاب یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های عصاره گل همیشه بهار است که قرن‌ها در طب سنتی برای درمان زخم‌ها، التهاب‌های پوستی و تحریکات پوستی مورد استفاده قرار گرفته است (۴). ترکیباتی مانند ترپنوئیدها، فلاونوئیدها و اسیدهای فنلی از عوامل مؤثر در فعالیت ضدالتهابی گزارش‌شده برای عصاره گل همیشه بهار هستند (۴). این ویژگی باعث شده است عصاره گل همیشه‌بهار در فرمولاسیون محصولات مراقبت از پوست با هدف کاهش قرمزی و التهاب مورد توجه قرار گیرد (۴).
خواص آنتی‌اکسیدانی عصاره گل همیشه بهار
فعالیت آنتی‌اکسیدانی عصاره گل همیشه بهار عمدتاً به ترکیبات فنلی و کاروتنوئیدهای موجود در آن نسبت داده می‌شود (۱، ۴). این ترکیبات با مهار رادیکال‌های آزاد، می‌توانند در کاهش استرس اکسیداتیو مرتبط با پیری زودرس پوست نقش داشته باشند (۱). در مطالعات آزمایشگاهی، فرمولاسیون‌های حاوی عصاره گل همیشه‌بهار فعالیت آنتی‌اکسیدانی قابل‌توجهی در آزمون‌های DPPH و ABTS نشان داده‌اند (۱). با کاهش استرس اکسیداتیو، این عصاره می‌تواند در محصولات ضدپیری مورد استفاده قرار گیرد (۱، ۴).
خواص ترمیم‌کنندگی و ترمیم زخم
ترمیم زخم و بازسازی پوست یکی از برجسته‌ترین خواص عصاره گل همیشه بهار است که به‌طور گسترده در مطالعات علمی تأیید شده است (۳، ۴). تحقیقات جدید روی مدل‌های حیوانی نشان داده است که استفاده موضعی از عصاره گل همیشه بهار، روند بهبود زخم‌های پوستی را به‌طور معنی‌داری تسریع می‌کند (۳). مکانیسم اصلی این اثر شامل افزایش فعالیت فیبروبلاست‌ها (سلول‌های سازنده کلاژن)، افزایش سطح فاکتور رشد فیبروبلاست و هیدروکسی‌پرولین (نشانگر سنتز کلاژن) و کاهش شاخص‌های التهابی مانند ماتریکس متالوپروتئیناز ۲ و ۹ است (۳).
خواص ضدباکتریایی عصاره گل همیشه بهار
عصاره گل همیشه بهار به‌دلیل ترکیبات فنلی موجود در آن، فعالیت ضدباکتریایی علیه برخی باکتری‌های پوستی نشان داده است (۶). مطالعات آزمایشگاهی و مرورهای علمی نشان داده‌اند که عصاره گل همیشه‌بهار علیه برخی باکتری‌ها از جمله استافیلوکوکوس اورئوس فعالیت ضدباکتریایی دارد (۶).
خاصیت تسکین‌دهندگی و بازسازی سد پوستی
عصاره گل همیشه بهار به‌عنوان یک عامل تسکین‌دهنده در محصولات مراقبت از پوست مورد استفاده قرار می‌گیرد (۴). یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی و دوطرفه‌کور نشان داده است که کرم حاوی ۱٪ عصاره استخراج‌شده با CO2 فوق‌بحرانی گل همیشه‌بهار، به‌طور معنی‌داری باعث افزایش هیدراتاسیون پوست و تسریع بازسازی سد پوستی در مدل درماتیت تماسی تحریکی می‌شود (۵).
جدول مشخصات و راهنمای سریع خواص عصاره گل همیشه بهار
بخش | توضیحات |
نام ماده | عصاره گل همیشه بهار (Calendula officinalis Extract) (۱، ۴) |
مهم‌ترین ترکیبات | ترپنوئیدها، ساپونین‌ها، فلاونوئیدها، کاروتنوئیدها، اسیدهای فنلی، استرول‌ها (۴) |
مهم‌ترین خواص | ضدالتهاب، آنتی‌اکسیدان، ترمیم‌کننده زخم، فعالیت ضدباکتریایی علیه برخی باکتری‌های پوستی، تسکین‌دهنده، بازسازی سد پوستی (۱، ۳، ۴، ۵، ۶) |
تأثیر بر پوست | کاهش التهاب و قرمزی، مهار رادیکال‌های آزاد (آنتی‌اکسیدانی)، تسریع ترمیم سلولی، فعالیت ضدباکتریایی علیه برخی باکتری‌های پوستی، افزایش هیدراتاسیون و بازسازی سد پوستی (۱، ۳، ۴، ۵، ۶) |
مناسب برای | محصولات ضدپیری، کرم‌های ضدالتهاب، محصولات ضدآکنه (با اثر محدود)، کرم‌های ترمیم‌کننده زخم، محصولات تسکین‌دهنده پوست‌های حساس، محصولات پس از آفتاب (۴، ۵، ۶) |
ایمنی و عوارض | ایمن در محصولات آرایشی (۲)؛ افراد حساس به گیاهان خانواده کاسنی (مانند گل‌میمون، بابونه) ممکن است واکنش آلرژیک نشان دهند (۲، ۴) |
نکات مهم خرید | توجه به روش استخراج (استخراج با CO2 فوق‌بحرانی می‌تواند به حفظ بخشی از ترکیبات حساس گیاه کمک کند) (۵) |
کاربردهای خواص عصاره گل همیشه بهار در صنایع آرایشی
خواص عصاره گل همیشه بهار در صنایع آرایشی و بهداشتی کاربردهای گسترده‌ای پیدا کرده است (۴):
محصولات ضدپیری و آنتی‌اکسیدان
فعالیت آنتی‌اکسیدانی بالای عصاره گل همیشه بهار، آن را به یکی از ترکیبات مورد استفاده در فرمولاسیون محصولات ضدپیری تبدیل کرده است (۱، ۴). این عصاره با مهار رادیکال‌های آزاد ناشی از عوامل محیطی، با کاهش استرس اکسیداتیو می‌تواند در محصولات ضدپیری مورد استفاده قرار گیرد (۱، ۴).
محصولات ضدالتهاب و تسکین‌دهنده
به‌دلیل خواص ضدالتهابی، عصاره گل همیشه بهار در تولید کرم‌های تسکین‌دهنده برای پوست‌های حساس، محصولات پس از آفتاب و محصولات کاهش‌دهنده قرمزی و التهاب پوست کاربرد دارد (۴، ۵). یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی و دوطرفه‌کور نشان داده است که کرم حاوی ۱٪ عصاره استخراج‌شده با CO2 فوق‌بحرانی گل همیشه‌بهار، به‌طور قابل‌توجهی هیدراتاسیون پوست را افزایش و روند بازسازی سد پوستی را در مدل درماتیت تماسی تحریکی تسریع می‌کند (۵).
محصولات ترمیم‌کننده زخم و سوختگی
عصاره گل همیشه بهار به‌عنوان یک ماده مؤثره در کرم‌ها و پمادهای ترمیم‌کننده زخم، سوختگی‌های سطحی و خراش‌های پوستی استفاده می‌شود (۳، ۴). تحقیقات جدید نشان داده است که عصاره گل همیشه بهار با افزایش فعالیت فیبروبلاست‌ها و کاهش التهاب، روند بهبود زخم‌های پوستی را تسریع می‌کند (۳).
محصولات ضدآکنه (با اثر محدود)
عصاره گل همیشه بهار به‌دلیل خواص ضدباکتریایی خود بر روی برخی باکتری‌های پوستی، ممکن است در برخی فرمولاسیون‌های مراقبت از پوست‌های مستعد آکنه مورد استفاده قرار گیرد (۶). تحقیقات نشان داده است که این عصاره با مهار رشد باکتری‌هایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس، می‌تواند به کاهش التهابات آکنه‌ای کمک کند، هرچند اثر آن بر روی باکتری Propionibacterium acnes در منابع موجود بررسی نشده است (۶).
محصولات مراقبت از پوست‌های حساس
عصاره گل همیشه بهار به‌دلیل خواص تسکین‌دهندگی و ضدالتهابی، در فرمولاسیون محصولات مخصوص پوست‌های حساس و مستعد تحریک استفاده می‌شود (۴، ۵).
محدودیت‌ها، ملاحظات ایمنی و نکات مصرف عصاره گل همیشه بهار
محدودیت‌ها
- شواهد بالینی انسانی برای برخی کاربردها هنوز محدود است (۴، ۵)
- اثرات ضدآکنه در منابع موجود به‌طور کامل بررسی نشده است (۶)
- بخشی از شواهد ترمیم زخم از مطالعات حیوانی به دست آمده است (۳)
نکات مصرف و ملاحظات ایمنی
- افراد حساس به گیاهان خانواده کاسنی (Asteraceae) بهتر است پیش از مصرف تست حساسیت انجام دهند (۲، ۴)
- کیفیت و روش استخراج می‌تواند بر ترکیب نهایی عصاره تأثیر بگذارد (۵)
- در صورت بروز علائم حساسیت پوستی، مصرف محصول باید متوقف شود (۲، ۴)
جمع‌بندی
عصاره گل همیشه بهار یک ترکیب طبیعی ارزشمند با خواص چندمنظوره در حوزه مراقبت از پوست است که ریشه در تاریخ طولانی استفاده سنتی دارد و پژوهشگران شواهد علمی گسترده‌ای درباره آن منتشر کرده‌اند(۱، ۴). مهم‌ترین خواص عصاره گل همیشه بهار شامل فعالیت‌های ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی، ترمیم‌کنندگی زخم، فعالیت ضدباکتریایی علیه برخی باکتری‌های پوستی، تسکین‌دهندگی و بازسازی سد پوستی است که عمدتاً به ترکیبات زیست‌فعال موجود در آن، به‌ویژه ترپنوئیدها، فلاونوئیدها، ساپونین‌ها و کاروتنوئیدها نسبت داده می‌شود (۱، ۴، ۵، ۶). این خواص در طیف گسترده‌ای از کاربردها در صنایع آرایشی، پتانسیل بالای این ماده را به‌عنوان یک ترکیب طبیعی در فرمولاسیون محصولات مراقبت از پوست نشان می‌دهد (۴).
با وجود شواهد آزمایشگاهی و بالینی موجود، انجام مطالعات بیشتر می‌تواند به درک بهتر اثرات این عصاره در محصولات پوستی کمک کند (۴، ۵). به‌طور کلی، عصاره گل همیشه بهار با تکیه بر ماهیت طبیعی و ایمنی قابل‌قبول، گزینه‌ای ارزشمند برای استفاده در صنعت محصولات آرایشی و بهداشتی محسوب می‌شود (۲، ۴، ۵).
برای مشاهده محصولات مرتبط با عصاره گل همیشه بهار و سایر عصاره‌های گیاهی، به بخش خرید محصولات مراجعه کنید.
سوالات
۱. مهم‌ترین خواص عصاره گل همیشه بهار برای پوست چیست؟
مهم‌ترین خواص عصاره گل همیشه بهار شامل فعالیت‌های ضدالتهابی (کاهش قرمزی و تحریک)، آنتی‌اکسیدانی (مقابله با پیری زودرس)، ترمیم‌کنندگی زخم، فعالیت ضدباکتریایی (کمک به بهبود آکنه با اثر محدود)، تسکین‌دهندگی و بازسازی سد پوستی است (۱، ۳، ۴، ۵، ۶).
۲. آیا عصاره گل همیشه بهار برای پوست‌های حساس مناسب است؟
بله، عصاره گل همیشه بهار به‌دلیل خواص تسکین‌دهندگی و ضدالتهابی، یکی از گزینه‌های طبیعی پرکاربرد در فرمولاسیون محصولات مراقبت از پوست‌های حساس محسوب می‌شود (۴، ۵). با این حال، افراد با حساسیت به گیاهان خانواده کاسنی باید قبل از استفاده تست حساسیت انجام دهند (۲، ۴).
۳. آیا عصاره گل همیشه بهار برای درمان آکنه مؤثر است؟
عصاره گل همیشه بهار با خواص ضدباکتریایی خود بر روی برخی باکتری‌های پوستی مانند استافیلوکوکوس اورئوس، ممکن است در برخی فرمولاسیون‌های مراقبت از پوست‌های مستعد آکنه مورد استفاده قرار گیرد، هرچند اثر آن بر روی باکتری Propionibacterium acnes در منابع موجود بررسی نشده است (۶).
۴. تفاوت عصاره گل همیشه بهار با اسانس آن چیست؟
عصاره گل همیشه بهار از استخراج ترکیبات محلول گیاه به دست می‌آید و حاوی طیف گسترده‌ای از ترکیبات زیست‌فعال مانند فلاونوئیدها، ساپونین‌ها و کاروتنوئیدها است؛ در حالی که اسانس عمدتاً شامل ترکیبات فرار و معطر می‌باشد (۴).
۵. آیا عصاره گل همیشه بهار عوارض جانبی دارد؟
عصاره گل همیشه بهار در محصولات آرایشی ایمن محسوب می‌شود و تحریک‌پذیری و حساسیت‌زایی پوستی بسیار پایینی دارد (۲). در کارآزمایی بالینی اخیر نیز هیچ عارضه‌ای با استفاده از کرم حاوی ۱٪ عصاره گل همیشه‌بهار گزارش نشده است (۵). با این حال، افراد مبتلا به حساسیت به گیاهان خانواده کاسنی ممکن است واکنش آلرژیک نشان دهند (۲، ۴).
